Տիգրան Չիթունու հուշերից «Առաւօտ լուսոյ»... (հատվածաբար) 1915. ապրիլի 11-ի անակնկալ աղէտաւոր գիշերէն յետոյ՝ ահ ու սարսափ, արիւն-արցունք,- կենդանի մա՜հ- ամեն հայու բաժինը եղաւ աքսորի ճամբան: Շատերը հոն ինկան եղերամահ... Քանի մը բախտաւորներ ետ դարձան...Կոմիտաս այդ բախտաւորներէն մէկն եղաւ: Չէինք կրնար հաւատալ: Վերադարձած օրն իսկ՝ վազեցի զինքը տեսնելու... Էջմիածնի ու Պոլսոյ, տունի-դուրսի, համերգներու, հանդէսներու՝ ամենուս գիտցած շէ՜ն Կոմիտասը չկար այլևս: Բան մը խորունկէն փլա՜ծ էր անոր մէջ... «Սիրտը նման էր էն փըլա՜ծ տըներ, Կոտրե՜ր էր գերաններ, խախտե՜ր էր սըներ»... Ի՛ր իսկ ձայնագրած եղերաշունչ երգին նմանակ: Բան մը նաև, հրեղէն տէգի պէս, կանգնած էր մտքին ու աչքին առաջ: -Այն ժողովուրդը, որ այդ պատկերը փռեց իմ տեսած ճամբուն վրայ, չի մահանար,- կ’ըսէր կը յեղյեղէր՝ դարձէն յետոյ՝ ամեն առիթով: Ու կը պատմէր. -Աքսորի ճամբուն վրայ, օր մը, արշալոյսին, հազարաւոր հայերու հալածավար կարաւան մը,- կնիկ, տղայ, մեծ ու փոքր, բլուրի մը գլուխ գիշերած, առտուան նորածագ աղօթարանին շողերուն առաջ, յանկարծ՝ մէկ մարդու պէս՝ ծունկի եկան, գլուխ բաց, ձեռները երկինք տարածած, արտասուալից աչքերով, մեծ Բնութեան բաց տաճարին տակ, միաձայն դղրդացուցին՝ «Առաւօտ լուսոյ, Արեգակն արդար, Առ իս լո՛յս ծագեա»... շարականը... Նկարը՝ Սարգիս Մուրադյան - «Կոմիտաս. վերջին գիշեր»