· Հոգևոր
Ապագան խիստ անորոշ է, մենք այլևս ինքնուրույն քաղաքական կյանքի վրա խաչ պիտի քաշենք․ Կոմիտաս
Հատվածներ Կոմիտասի նամակներից։
«…ապագան խիստ անորոշ է, մենք այլևս ինքնուրույն քաղաքական կյանքի վրա խաչ պիտի քաշենք… (1908, Թիֆլիս, Ա. Չոպանյանին):
¨Մենք այժմ իրապես Ռուսաց շահի առարկան ենք. Մեր երկիրն արդեն որոշված է, այսօր կամ վաղը ռուս պետության բաժին դառնալու… Ես չե՛մ կարող մտքես անցնել, որ Ռուս կառավարությունը իր շահերը զոհե մեզ. զի նա չէ՛ կարող թույլ տալ, որ այս բաժինն [Արևմտյան Հայաստանը] ավելի լավ վիճակ ունենա, քան իր երկրի հայերը. ուրեմն մի՜շտ ձգտելու է պահել մեզ… իրեն կարոտ վիճակի մեջ…»
«…չը պետք է խաբվենք Եվրոպայի զանազան խոստումնալից խաբկանքներեն… եվրոպական մարդկային գաղափարները որքան որ ընտիր են ու փափագելի, բայց մեզ անպետք են. Պաղ երկրի բույսերը մեր ջերմ արևին տակ կը կիզվեն…» (1912, Կ. Պոլիս, Ա. Չոպանյանին):
«…ապագան խիստ անորոշ է, մենք այլևս ինքնուրույն քաղաքական կյանքի վրա խաչ պիտի քաշենք… (1908, Թիֆլիս, Ա. Չոպանյանին):
¨Մենք այժմ իրապես Ռուսաց շահի առարկան ենք. Մեր երկիրն արդեն որոշված է, այսօր կամ վաղը ռուս պետության բաժին դառնալու… Ես չե՛մ կարող մտքես անցնել, որ Ռուս կառավարությունը իր շահերը զոհե մեզ. զի նա չէ՛ կարող թույլ տալ, որ այս բաժինն [Արևմտյան Հայաստանը] ավելի լավ վիճակ ունենա, քան իր երկրի հայերը. ուրեմն մի՜շտ ձգտելու է պահել մեզ… իրեն կարոտ վիճակի մեջ…»
«…չը պետք է խաբվենք Եվրոպայի զանազան խոստումնալից խաբկանքներեն… եվրոպական մարդկային գաղափարները որքան որ ընտիր են ու փափագելի, բայց մեզ անպետք են. Պաղ երկրի բույսերը մեր ջերմ արևին տակ կը կիզվեն…» (1912, Կ. Պոլիս, Ա. Չոպանյանին):
