Համբարձում Լիմոնջյան

Համբարձում Լիմոնջյանը (1768–1839) հայ նշանավոր երաժշտագետ, երգահան և երաժշտական տեսաբան է, որը հայտնի է հայկական նոր նոտագրության ստեղծմամբ։ Նրա մշակած համակարգը կարևոր դեր է ունեցել հայ հոգևոր և ժողովրդական երաժշտության պահպանման, գրառման ու հետագա սերունդներին փոխանցման գործում։

Համբարձում Լիմոնջյանը ծնվել է 1768 թվականին Կոստանդնուպոլսում:

Լիմոնջյանի երաժշտական ձևավորման գործում նշանակալի դեր են ունեցել ժամանակի հայ երաժիշտներն ու երաժշտագետները։ Նա ուսումնասիրել է հայկական եկեղեցական երգեցողությունը, ինչպես նաև հունական, թուրքական և եվրոպական երաժշտական ավանդույթները։ Երաժշտական ունակությունների և գիտելիքների շնորհիվ նա արժանացել է ժամանակի ազդեցիկ հայ ընտանիքների, մասնավորապես՝ Տյուզյան ամիրաների հովանավորությանը։ Նրանց աջակցությամբ Լիմոնջյանը հնարավորություն է ստացել զբաղվելու երաժշտագիտական աշխատանքով և իրագործելու հայկական երաժշտական ժառանգության պահպանմանն ուղղված գաղափարը։

18-րդ դարի վերջին և 19-րդ դարի սկզբին հայ հոգևոր երաժշտության կարևորագույն խնդիրներից մեկը երգեցողության ավանդական եղանակների պահպանումն էր։ Դարեր շարունակ կիրառված խազային նոտագրության ընթերցման և մեկնաբանման դժվարությունները հանգեցրել էին նրան, որ բազմաթիվ մեղեդիներ պահպանվում էին հիմնականում բանավոր փոխանցման միջոցով։ Լիմոնջյանը գիտակցում էր, որ անհրաժեշտ է ստեղծել մի համակարգ, որը հնարավորություն կտար ճշգրտորեն գրառելու երաժշտությունը և կանխելու դրա աղավաղումը։

1813–1815 թվականներին նա մշակել է հայկական նոր նոտագրության համակարգը, որը հետագայում հայտնի է դարձել որպես Լիմոնջյանի նոտագրություն։ Այն հիմնված էր հայկական ավանդական երաժշտական նշանների վրա, սակայն հնարավորություն էր տալիս ավելի համակարգված կերպով գրառելու մեղեդիներն ու ռիթմական տևողությունները։ Նոր համակարգը նախատեսված էր ոչ միայն հոգևոր երգեցողության, այլև հայկական երաժշտական ժառանգության այլ ձևերի պահպանման համար։

Լիմոնջյանի ստեղծած նոտագրությունը լայն կիրառություն է ստացել 19-րդ դարում։ Դրա միջոցով գրառվել են շարականներ, ժամերգության երգեր և Պատարագի երաժշտական հատվածներ։ Հետագայում համակարգը կարևոր գործիք է դարձել նաև հայ ժողովրդական երգերի հավաքման ու գրառման գործում։ Այն կիրառել են հայ երաժշտության մի շարք նշանավոր ներկայացուցիչներ, այդ թվում՝ Կոմիտասը, որն իր ուսումնասիրությունների ընթացքում գրի է առել բազմաթիվ ժողովրդական և հոգևոր մեղեդիներ։

Լիմոնջյանը զբաղվել է նաև երաժշտության դասավանդմամբ։ Նրա աշակերտների թվում եղել են երաժիշտներ, որոնք շարունակել են զարգացնել հայկական երաժշտական գրառման ավանդույթը։ Նրա գործունեությունը նպաստել է երաժշտական գիտելիքների տարածմանը և հայ հոգևոր երաժշտության նկատմամբ մասնագիտական հետաքրքրության խորացմանը։

Համբարձում Լիմոնջյանը մահացել է 1839 թվականի հունիսի 29-ին՝ Կոստանդնուպոլսում։