Սայաթ Նովա

Սայաթ-Նովան (Հարություն Սայադյան) հայ մեծանուն աշուղ, բանաստեղծ, երգիչ և երաժիշտ է, որի ստեղծագործությունը 18-րդ դարի հայ մշակույթի կարևորագույն երևույթներից է։ Նա ստեղծագործել է հայերեն, վրացերեն և թուրքերեն՝ իր արվեստում համադրելով տարբեր մշակութային ավանդույթներ։

Սայաթ-Նովայի ծննդյան ստույգ տարեթիվը հայտնի չէ։ Տարբեր աղբյուրներում նշվում են 1712, 1717 և 1722 թվականները։ Ըստ առավել տարածված տեսակետի՝ նա ծնվել է Թիֆլիսում։ Մանկությունն ու պատանեկությունն անցել են քաղաքի բազմամշակութային միջավայրում, որը հետագայում կարևոր ազդեցություն է ունեցել նրա ստեղծագործական աշխարհընկալման վրա։

Երիտասարդ տարիքում Սայաթ-Նովան զբաղվել է արհեստով, սակայն հետագայում ամբողջությամբ նվիրվել է երաժշտությանն ու աշուղական արվեստին։ Նա տիրապետել է մի շարք երաժշտական գործիքների և հայտնի դարձել որպես երգիչ ու աշուղ։

Սայաթ-Նովայի ստեղծագործական ժառանգության կարևոր առանձնահատկությունը բազմալեզվությունն է։ Նրա պահպանված խաղերը գրված են հայերեն, վրացերեն և թուրքերեն։ Ստեղծագործություններում հիմնական թեմաներից են սերը, գեղեցկությունը, կարոտը, մարդկային հարաբերությունները, կյանքի և ճակատագրի մասին մտորումները։ Նրա բանաստեղծական լեզուն առանձնանում է պատկերավորությամբ և երաժշտականությամբ, ինչի շնորհիվ ստեղծագործությունները լայն տարածում են գտել նաև բանավոր կատարումների միջոցով։

Սայաթ-Նովան որոշ ժամանակ ծառայել է վրացական արքունիքում՝ որպես երգիչ և երաժիշտ։ Նրա կյանքի այս շրջանի մասին տեղեկությունները սահմանափակ են, և կենսագրության որոշ դրվագներ պահպանվել են նաև ավանդությունների միջոցով։

Կյանքի հետագա շրջանում Սայաթ-Նովան հեռացել է աշխարհիկ կյանքից և նվիրվել հոգևոր ծառայությանը։ Նա ձեռնադրվել է քահանա՝ Տեր Ստեփանոս անունով, և ծառայել է Հաղպատի վանքում։ Այս շրջանում նա շարունակել է զբաղվել գրական գործունեությամբ և ձեռագրերի ընդօրինակմամբ։

1795 թվականին, Աղա Մահմադ խան Ղաջարի՝ Թիֆլիս արշավանքի ժամանակ, Սայաթ-Նովան սպանվել է։ Նա թաղվել է Թիֆլիսի Սուրբ Գևորգ եկեղեցու բակում։